Doğu ve Güneydoğu’ya Farklı Bir Bakış
© Güneydoğu Anadolu Bölgesi Belediyeler Birliği
1. Basım 2009 |
|
Proje Geliştiricisi ve Koordinatörü
Kameel Ahmady |
|
Editör
Richard Lim
Türkçe Çeviri
Metin Çulhaoğlu
Düzeltmenler
İpek Taşlı
Nil Ayhan
Şirin Gencer
Şeyhmus Diken
Cavlan Erengezgin
Hatice Kamar
Kürt Enstitüsü, Diyarbakır
Ömer Fidan
Proje Asistanları
Şirin Gencer
İpek Tatlı
Ahmet Tanık
Yekbun Gürgöz
Hacer Sunar
Metin Özçelik
Alan Araştırması
Kameel Ahmady
Şirin Gencer
İpek Tatlı
Haritalar
Şeyhmus Kalkan
Şirin Gencer’in katkılarıyla |
Şiir Çevirileri
Dr. Kadri Yıldırım
(Kırmanci- Türkçe)
Ömer Fidan
(Türkçe- Kırmanci ve Türkçe -İngilizce)
Ahmet Tanık
(Türkçe- İngilizce)
Sabahattin Gültekin
(Zazaca- Türkçe)
Semra Özbey
(Kırmanci- Türkçe)
Kapak Fotoğraşarı
Mehmet Masum Süer
(Ulu Cami-Diyarbakır)
Kapak Tasarımı
Deniz Akkol
Grafik Tasarım
Sevinç Tanyıldız
İkinci Grafik Tasarım ve Kontrol
Murat Oğurlu
Grafik tasarım kalite kontrol ekibi
Murat Oğurlu
Kameel Ahmady
Abdülmenaf Şeker
Şirin Gencer
Sevinç Tanyıldız |
Bölümlere katkıda bulunanlar
Ilse Sturkenboom, Groningen Üniversitesi, Hollanda (Arkeoloji)
Nevin Soyukaya, Diyarbakır Müzesi (Arkeoloji)
Nejdet İnal, Diyarbakır Müzesi (Arkeoloji)
Mesut Alp, Mardin Müzesi (Arkeoloji)
Dr. Birgül Açıkyıldız, Doğu Enstitüsü, Oxford Üniversitesi, UK (Yezidi bölümü)
Kameel Ahmady, Kent Üniversitesi, UK (Giriş, Newroz, Teşekkür, Mutfak)
Dr. Sarah Keeler, Hewler Kürdistan Üniversitesi ve Exeter Üniversitesi,
UK (Proje Özeti/Danışman)
Hatice Kamar (Tarih)
İpek Tatlı (Terimler Sözlüğü, Gezi Sözlüğü)
Ömer Fidan (Biyografiler, Newroz)
Şeyhmus Diken (Diyarbakır Mahalleler)
Mustafa Gazî/Seyda (Yiyecek ve içecekler, Gezi Sözlüğü)
Sabahattin Gültekin (Gezi Sözlüğü)
Jelle Verheij (Ermeni Kiliseleri Tarihi)
Şirin Gencer (Yiyecek ve içecekler)
Hacer Sunar (Gezi Sözlüğü)
Semra Özbey (Gezi Sözlüğü)
Mark Cambell (Newroz) |
TEŞEKKÜRLER...
Sağladıkları kitaplar, bilgiler, materyallerin karşılaştırmalı kontrolü ve alan araştırması sırasında görevlendirdikleri yardımcılar ve konukseverlikleri dolayısıyla sizlere özel teşekkürlerimizi iletiyoruz:
Adıyaman: Adıyaman Belediyesi, Welat Dilken, İbrahim Polattaş Ailesi, Besni Belediyesi, Hüseyin-Kudret Soku Ailesi, Karadut Konukevi , Haydaran Köyünde Hüsniye Ailesi, Gölbaşı, Belediyesi, Kâhta Belediyesi Ağrı: Ağrı Belediyesi,Ahmet Öztürk, Doğubayazıt Belediyesi, Mukaddes Kubilay Ailesi, Simer Turizm Batman: Batman Belediyesi, Batman Kültür ve Sanat Derneği, Recep Kavuş, Besse Kabak Agos Gazetesi, Yavuz Ekinci, Sason Belediyesi, Gercüş Belediyesi, Beşiri Belediyesi, Hasankeyf Belediyesi, Kozluk Belediyesi, Mehmet Emin Bey, Kefre Köyünde Esat Öner Ailesi Bingöl: Bingöl Belediyesi, Haqi Botan, Genç Belediyesi, Solhan Belediyesi Bitlis: Bitlis Belediyesi, konukseverlikleri dolayısıyla Osman Kıymet Gencer Ailesi ve Şükrü Avcı Ailesi, Berrin
Arslan Anadolu Ajansı, Ziya Avcı, Adilcevaz Belediyesi, Ahlat Belediyesi, Geylani Adıyaman Diyarbakır: Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, Mala Dengbêj çalışanları ve yetenekli Dengbêjler, Cevahir Sadak Düzgün, Dicle-Fırat Kültür Merkezi, Sur Belediyesi, Bismil Belediyesi, Yılmaz Erkek, Çermik Belediyesi, Çınar Belediyesi, Çüngüş Belediyesi, Dicle Belediyesi, Eğil Belediyesi, Ergani Belediyesi, Hani Belediyesi, Hazro Belediyesi, Kocaköy Belediyesi, Kulp Belediyesi, Ağaçlı Belediyesi, Lice Belediyesi, Silvan Belediyesi, Diyarbakır Müzesi, Nevin Soyukaya, Nejdet İnal, şeref Yumruk, Diyarbakır Ticaret Odası, Meryem Özdemir, Diyarbakır Kürt Enstitüsü, Diyarbakır Esnaf Odası, Diyarbakır Turizm ve Tanıtma Derneği, Meryem Ana Kilisesi, Yusuf Akbulut, Handan Aydınalp Gümüş, Mustafa‘nın Kahvaltı Dünyası, Hacı Halit Et Lokantası, Kadayıfçı Sıtkı Usta, Şafak Kahvaltı Salonu ve Doğu Mutfağı Ahmet Usta ve Şerafettin Usta, Hatice Kamar, Semra Özbey, Çavlan Erengezgin, Hilmi Akyol, Mustafa Karabulut, Kadri Avcı, Berfin Ajans, Diyarbakır Sanat Merkezi,
Melike Coşkun, Mehmet Masum Süer, Hüsamettin Bahçe, Filiz Parlak, Felat Özsoy, Muzaffer Özdemir, Meral Günger Elazığ: Elazığ Belediyesi, İbrahim Gültekin Ailesi, Metin Aktaş, Mustafa Balaban, Gezin Belediyesi Hakkâri: Hakkâri Belediyesi, Nasrullah Müezzinoğlu, Çukurca Belediyesi, Naif veMehtap ailesi, Şemdinli Belediyesi, Yüksekova Belediyesi Mardin: Mardin Belediyesi, Horiepiskopos Gabriel Akyüz Kırklar Kilisesi, Mardin Sanat Evi, İbrahim İlhan, Kelmo Killi, Kevork Mor Gabriel Manastır Rehberi, Erdoba Hotel, Büyük Mardin Hotel, Artuklu Kervansaray Hotel, Nusaybin Belediyesi Ercan Alpay, Selmet Güler, Mesut Alp, Alaadin Sinaryiç, Kızıltepe Belediyesi, Dargeçit Belediyesi, Derik Belediyesi, Mazıdağı Belediyesi, Arkeolog Ulaş Fut,
Midyat Belediyesi, Matiat Hotel, Ömerli Belediyesi, Savur Belediyesi, Yeşilli Belediyesi Muş: Adem Sönmez, Nimet Yılmaz, Muş Belediyesi, Bulanık Belediyesi, Malazgirt Belediyesi, Varto Belediyesi, Murat Aydın Siirt: Siirt Belediyesi, Özgür Turhan, Ahmet Arslan, Dara Turhan, Ramazan Oktan, Kurtalan Belediyesi, Murat Ceylan Ailesi, Nurettin Asma Ailesi, Emin Akşam, Aydınlar Belediyesi, Baykan Belediyesi, Eruh Belediyesi, Gökçebağ Belediyesi, Pervari Belediyesi, Şirvan Belediyesi Şırnak: Şırnak Belediyesi, Ertak Ailesi,Abdulrezzak Yıldız, Beytüşşebab Belediyesi, Dursun Ailesi, Emin Bal, Cizre Belediyesi, Vedat Yıldız, İbrahim Budak, Abdulcabbar İğdi, Abdullah Yaşın, Güçlükonak Belediyesi, İdil Belediyesi, Resul Sadak Ailesi, Abdurrahman Nas, Silopi Belediyesi, Muhsin Konur Ailesi Tunceli: Tunceli Belediyesi, Gürkan Kahraman, Kemal Karabulut, Yusuf Cengiz, Alişan Ünlü, Mahmut Utan, Kemal Özer Şanlıurfa: Şanlıurfa Belediyesi, Ceylanpınar Belediyesi, Masum Arslan Ailesi, Mehmet Yılmaz, Hilvan Belediyesi, Siverek Belediyesi, Suruç Belediyesi,Viranşehir Belediyesi, Arkeolog Şebnem Altan, Murat Sarıoğlu, Suar Uzun, Harran Kültür Evi, Hasan Idikurt, Viranşehir Belediyesi Van: Van Belediyesi, Bostaniçi Belediyesi, Gülcihan Şimşek Ailesi, Van Müzesi, Yüksel Alaç Ailesi, Jelle Verheij, Ahmet Özer Birleşik Krallık (UK): İbrahim Doğuş, İlhan Genç,Muray Ramadan Fransa: Anne Holmes |
ÖNSÖZ
Diyarbakır’da doğup büyümüş ve tüm hayatı boyunca bölgede çalışmış biri olarak, mütevazı ancak çığır açıcı bu rehber kitap sayesinde kentimin ve Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun eşsiz güzelliğini bir kere daha keşfetme şansına sahip oldum. Bölgenin saklı hazinelerini sizin de bizzat keşfetmenizi canı gönülden dileyerek, bu rehberi size bir davetiye olarak sunmak isterim. Niye böyle bir rehber hazırladık? Meraklı gezgine sunabileceği
onca zenginliğine rağmen, şimdiye kadar bölgemiz çoğunlukla popüler gezi literatürünün dışında bırakıldı veyahut bilgi yetersizliğinden dolayı hak ettiği yeri alamadı. Bütün bu coğrafyayı yakından bilen bizler, bu rehber kitap ile sadece ilgi çekici tarihi mekânlarımızı tanıtmayı değil, aynı zamanda geleneklerimizi, köklü kozmopolit kültürel yapımızı, zengin dil, inanç,doğa ve kültür mirasımızı da sizinle paylaşmayı arzuladık. Okuyucunun, bölgenin konuksever insanları ve eşsiz arkeolojik sit alanları, Fırat ve Dicle Nehirlerinin hayat verdiği Mezopotamya
coğrafyası ve zaman zaman aynı sularla yok olma tehdidiyle karşı karşıya bırakılan zengin kültürel mirasımız hakkında da bilgi sahibi olmasını istedik. Diğer bir ifadeyle, bölgemizin bir diğer yüzüyle tanıştırmak istedik sizi.
Bölgeyi merak ediyorsanız, bu rehber ile heyecan verici bir yolculuğa çıkmaya hazırlanın. Pek çok uygarlığın gelip geçtiği ve iz bıraktığı bu topraklar, kadim tarihini, kimi zaman vakur kaleleriyle kimi zaman mütevazı bir ziyaret yeriyle anlatacaktır size. Onu dinlemeyi bilenlere kucak açar bu kadim topraklar. Konuğumuz olun, hiç şüpheniz olmasın bu topraklar en iyi şekilde ağırlayacaktır sizi.Belediyeler Birliği olarak, henüz potansiyeli tam olarak açığa çıkarılamamış bir sektör olan ve “bacasız sanayi” olarak anılan turizmi harekete geçirerek, bu rehber kitabın aynı zamanda Türkiye’nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinin ekonomik açıdan kalkınmasına katkı sunmasını da umut ediyoruz. En başta bölge halkı olmak üzere, bu kitabın araştırma ve yayına hazırlama aşamalarında emeği geçen herkese derin saygı ve teşekkürlerimizi sunuyoruz. İçten davetimizi kabul edin. Yenilik ve ebediyet ile; anın içindeki geçmişle tanışın. Kendinize katın, öğrenin, keyif alın!
Av. Osman BAYDEMİR
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Belediyeler Birliği Başkanı
ve Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı |
PROJE HAKKINDA
Ortadoğu’da ağırlıklı olarak Kürtlerin yaşadığı coğrafya, tarihi ve kültürüyle, macera seven gezginler için keşfedilmeyi bekleyen zenginliklerle doludur. Ne var ki “Mezopotamya” adıyla bilinen tarihsel yörede konumlanan bu bölge, bir takım pratik ve politik nedenlerden dolayı gözlerden uzak tutulmuştur. Türkiye’nin doğusunu ve güneydoğusunu kapsamına alan ve temelde bir gezi rehberi olarak hazırlanan bu kitap, bu boşluğu kısmen de olsa gidermeyi amaçlamaktadır. Kitap, etnografik ayrıntılara ışık tutmakta, birçok gezi kılavuzunda bulunabilecek
bilgilerin ötesine geçerek bölgedeki geleneklerin ve çağdaş yaşamın bir tablosunu sunmaktadır. Bu yanıyla kitap, bölgeye özel ilgi duyanlarla birlikte, yöre halkı, kültürleri ve doğal özellikleriyle doğrudan ve iç içe alternatif turizm deneyimleri yaşamak isteyenlere yöneliktir. Kitapta, görece seyrek ziyaret edilen yerlerin de kapsanması için özel çaba harcanmıştır. Bunların arasında, müzeler ve harabeler dahil olmak üzere, meraklı konuklarca keşfedilmeyi bekleyen sıradışı kimi yerler de bulunmaktadır. Rehberde 15 kente ilişkin bölümler bulunmaktadır. Her bölüm, il merkezine ilişkin bilgilerle başlamakta, ilçelere geçilmeden önce yöreye nasıl ulaşılabileceğine ilişkin ayrıntılar verilmektedir. Ayrıca, pratik tavsiyeler veren ve kapsanan konuları n tarihsel ve diğer arkaplan bilgilerini de içeren ek bölümler bulunmaktadır. Ortadoğu’ya ve anayurduma özel ilgi duyan usanmaz bir gezgin ve aynı zamanda
da bir diaspora Kürdü olarak bölgede dolaşırken birçok güçlükle karşılaştım. Bu güçlüklerin kaynağında bölgede turizm altyapısının zayıf olması ve eleştirel karşılaştırmalı içerikte bir yerel Kürt yazın ve kaynakların olmayışı bulunuyordu. Bölgedeki yaşama ilişkin kişisel ve mesleki gözlemlerimi aktaran bu kitap, bölgeyi göz kamaştırıcı özellikleriyle hem yabancı hem de yerli turistlere tanıtma açısından fırsatlar sunmaktadır. Kitap, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı Sayın Osman Baydemir’in bölgede turizmi geliştirme tutkusu ve bu yönde hiç eksilmeyen desteği sayesinde ortaya çıkmıştır. Çalışma boyunca sağladığı günlük pratik yardımlar için GABB Genel Sekreteri Sayın Abdülmenaf şeker’e; proje çalışanlarına ulaşım ve konaklama açısından kolaylık sağlayan GABB üyesi belediyelere ve Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi’nin çeşitli birimlerine de teşekkür borçluyuz. Özellikle teşekkür etmek istediklerim arasında, işlerini adanmışlıkla yapmış olan bir uzmanlar ekibi, profesyonel
desteği ve titizliğiyle başta Richard Lim olmak üzere editörler kurulu, tercüman, redaktör, fotoğrafçı ve grafik tasarımcıları, olağan görevlerinin çok ötesinde katkılar sunmuş olan proje asistanları ‹pek Taşlı ve fiirin Gencer yer almaktadır. British Library’deki ön araştırma sürecinde projeye ilişkin esinlendirici görüş ve katkılarından dolayı Dr. Sarah Keeler’e de içten teşekkürlerimi iletmem gerekir. Öyle sanıyorum ki, ekip üyelerinin bölgede yaşayan kişilerden oluşması ve sahip oldukları deneyim, bölge gerçekliklerini sıradan kişilerin algıladığı şekliyle yansıtabilmemizde bize yardımcı oldu. Çalışmada yöredeki yazarların, müze yönetimlerinin, tarihçilerin ve çeşitli STK’ların görüşlerine de yer verildi. Bu kitap, mükemmel olmayabilir ancak, böylesine geniş bir kapsama sahip olması açısından kendi alanında bir ilktir. Bu çalışmamızın, bölgede uzun süre ihmal edilmiş turizm sektörünü
geliştirmeye yönelik benzer projelerin de temelini oluşturmasını umud ederim.
Kameel Ahmady
Proje geliştiricisi ve koordinatörü
Proje Hakkında
NOT: Kitapta yer adları büyük ölçüde Türkçe verilmiştir. Ancak, pek çok yerin Kürtçe veya diğer dillerde eski
adları da olduğundan, bunlar söz konusu yerin adı ilk kez geçtiğinde başlıklarda veya metin içinde parantez
içinde belirtilmiştir. Metinde yer alan nüfusla ilgili istatistikler çoğunlukla 2007 yılına aittir. |
|
